دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

250

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

به‌جاى آن پارچه مىفروختند و اين كار بيشتر در حلب و گاهى در اسميرنه و استانبول صورت مىگرفت . مأموران كمپانى هند شرقى انگليس نخستين‌بار در سال 1616 م . در جاسك پياده شدند به هواى اينكه 8000 بار ابريشم را سه‌ساله با ارزش بارى 7 ليره و 6 پنى در هر پوند خريدارى كرده و در انگليس بارى 16 ليره بفروشند . ولى اين معاملات تا نمايندگى ويليام برت ( Burt ) در سال 1627 م . غيرمطمئن بود امّا احتمالا 1700 بار ابريشم با پول نقد خريدارى و حمل شده و امتعه و ساير اجناس انگليس هم تقريبا يك‌سوم اين ميزان بوده است . بعدها در اوايل دهه 1630 م . تلاشى مضاعف صورت گرفت و سه سفر مجزا - سفرهاى تجارى - در ايران انجام شد كه بخشى از آن به دليل امتحان بازار و پاره‌اى هم به سبب اوضاع درهم‌ريخته هند بود . توافقهايى كه با شاه صفى شده بود ، تجديد شد ولى بعدا بوسيله او لغو گشت . در بين سالهاى 1630 م . و 1640 م . اندكى بيش‌از 2000 بار از قرار بارى 45 تا 50 تومان از شاه خريدارى شد . پس از پايان اين معاملات ، كمپانى هند شرقى انگليس نتوانست ابريشم زيادى از ايران حاصل كند چون قيمتهاى حاصله افزايش‌يافته و كيفيت آن پايين آمده و منافع حاصله كاهش پيدا كرده بود . دليل اصلى آن هم سلطه كامل ارمنيان بر بازار ابريشم بود . كمپانى هند شرقى دريافت كه در رقابت با ارمنيان نمىتواند اميد بهبودى داشته باشد و فقط از راه ارتباط با آنهاست كه مىتواند خريد ابريشم و فروش پارچه خود را افزايش دهد . در اواسط سده هفدهم اوضاع ناآرام سياست داخلى انگليس كه جنگهاى داخلى مسبب آن بود و سه جنگ با هلند در دهه‌هاى 1650 م . و 1660 م . و 1672 م . ، علاقه كمپانى را به تجارت ايران كاهش داد . علاقه كمپانى معطوف به هند شد كه صادرات چلوار ، ابريشم و اجناس ابريشمى آن‌را ارضا مىكرد . معهذا كمپانى هند شرقى انگليس پس از مشكلاتى كه با مقامات مغولان اعظم در دهه 1680 م . پيدا كرد و از دست دادن موقت موقعيتش در بنگال بود ، بطور جدى به طرف ايران برگشت و در صدد كسب همكارى ارمنيان برآمد . ارمنيانى كه در لندن اقامت داشتند قول همكارى دادند . از اينرو در سال 1688 م . قراردادى با آنها بسته شد و برطبق آن قرار شد كه ارمنيان درازاى امتيازات مربوطه ، در هند كه تجارتخانه‌هاى خصوصى داشتند و در جاهاى ديگر به‌نام كمپانى به تجارت ابريشم و پارچه بپردازند . اين قرارداد صورت عمل به خود نگرفت و كمپانى هند شرقى در سال 1693 م . در اصفهان به منظور ارتباط نزديك تجارى با پنج نفر بازرگان عمده ارمنى وارد مذاكره و معامله شد . براى پيشبرد اين ارتباط ، اجناس كلانى به ارزش 93995 ليره و 11 شيلينگ و 7 پنى يعنى تقريبا يك‌سوم كل سرمايه‌گذارى ماوراى بحار براى سالهاى 5 - 1693 م . به ايران ارسال شد و به دنبال آن كمپانى به ارمنيان نوشت كه : « از خدا مىخواهيم كه من‌بعد بتوانيم